به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با رویکرد معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده گنجینه نسخ خطی، منابع چاپی و پیایندهای سازمان طراحی شده است و در هر روایت، یکی از آثار برجسته این گنجینه را پیش‌روی مخاطبان قرار می‌دهد.

نسل روشنفکران دوره مشروطه، که حسین کاظم‌زاده ایرانشهر از برجسته‌ترین چهره‌های آن به شمار می‌رود، نسلی بود که با پایی استوار در تاریخ و فرهنگ ایران و دستی در تمدن باختر زمین، رسالت خود را نه در کسب قدرت سیاسی، که در فرهنگ‌سازی و ایجاد ذهنیت عقلانی برای نیکبختی جامعه می‌دید.

این اندیشمندان در پی بازشناسی و بازنمایی هویت ایرانی برآمدند و می‌کوشیدند تا با پیگیری دستاوردهای فکری و فرهنگی خویش، به ویژه از آغاز جنبش مشروطه، خط سیر آن‌ها را از نسلی به نسل دیگر منتقل کنند و از گسست ذهنی و آگاهی تاریخی نسل‌های آینده جلوگیری نمایند.

حسین کاظم‌زاده ایرانشهر در بیستم دی‌ماه ۱۲۶۲ خورشیدی در تبریز پا به عرصه وجود نهاد. پس از آموختن خواندن و نوشتن در مکتب‌خانه‌های سنتی، به مدرسه نوین کمال راه یافت و نخستین تجربیات روزنامه‌نگاری را در آنجا کسب کرد. با بسته شدن این مدارس به دستور محمدعلی شاه در سال ۱۲۸۱، کتابخانه کمال  را  در تبریز تأسیس کرده، شاگردان پیشین خود را گرد آورد و به ترجمه و تألیف کتاب روی آورد.

مهاجرت او به استانبول، افق تازه‌ای پیش رویش گشود و در آنجا با تأسیس انجمن مخفی «برادران ایرانی» به حمایت از مشروطه‌خواهان پرداخت و با چهره‌هایی چون دهخدا و زین‌العابدین مراغه‌ای همکاری کرد. سپس رهسپار اروپا شد و در بلژیک و فرانسه به تحصیل حقوق و علوم اجتماعی پرداخت و در پاریس با همکاری علامه قزوینی و پورداوود «انجمن مصاحبات علمی و ادبی ایرانیان» را بنیان نهاد. دعوت پروفسور ادوارد براون، شرق‌شناس ایران‌دوست، برای تدریس در دانشگاه کمبریج، دوره‌ای پربار از آشنایی با این دانشمند بزرگ را رقم زد که عشق او به ایران را پاک از هرگونه آلایش توصیف می‌کرد.

پس از دو سال تدریس در کمبریج، حسین کاظم‌زاده ایرانشهر به دعوت سید حسن تقی‌زاده رهسپار برلین شد و عضو «کمیته ملی ایران» شد. در سال ۱۳۰۱ خورشیدی، ماهنامه ایرانشهر را در برلین منتشر کرد و در نخستین شماره، مانیفست خود را با این جمله اعلام داشت: «مسلک ما عشق و معشوق ما ایران جوان و آزاد است». او هدف مجله را ایجاد زمینه‌ای برای پرورش روح ایران جوان و آزاد، شرح اسرار ترقی ملت‌های اروپا، هدایت عملی نسل جدید در راه اصلاح معایب اجتماعی، و کندن ریشه‌های فساد اخلاقی از زمین نسل نوین ایران اعلام کرد.

در طول چهار سال انتشار، بیش از ۱۴۰ دانشمند از کشورهای گوناگون در این مجله قلم زدند و مقالاتی ماندگار به گنجینه زبان فارسی افزودند. همزمان، انتشارات ایرانشهر نیز ۲۱ کتاب ارزشمند از نویسندگانی چون عباس اقبال، ذبیح بهروز و صادق هدایت را منتشر کرد و مجموعه‌ای از عکس‌های تاریخی آثار تمدن ایران باستان و کتاب‌های آموزشی را به چاپ رساند.

ماهنامه ایرانشهر با وجود تأثیر ژرفی که بر نسل خود گذاشت و بنیان‌گذار پایه‌های اندیشه ایران نوین گردید، سرانجام در سال ۱۳۰۶ به دلیل مشکلات مالی از ادامه انتشار بازماند. با این حال، کاظم‌زاده ایرانشهر دست از فعالیت فرهنگی نکشید و از سال ۱۳۰۵ به نگارش به زبان آلمانی روی آورد و کتاب‌هایی ارزشمند درباره مولوی، زرتشت، حضرت محمّد (ص) و گلچین شعر فارسی به این زبان تألیف کرد.

او در سال ۱۳۱۵ به دهکده دگرس‌هایم در سوئیس نقل مکان کرد و تا پایان عمر در آنجا زیست. در این دوران،  روزنامه «هماهنگی جهان» را به زبان آلمانی منتشر ساخت. وی در اسفند ۱۳۴۰ خورشیدی در ۷۹ سالگی چشم از جهان فروبست، اما چنانکه محیط طباطبایی درباره او گفته است، تا نام و نشان ایرانشهر در جهان پایدار است، او همواره جاویدان و برقرار خواهد بود و ارزش نقش او در پایه‌ریزی نهضت ادبی و فکری ایران، همواره مورد تصدیق نسل‌های آینده خواهد ماند.

نشریه ایرانشهر با شماره رکورد کتابشناسی ۱۰۱۲۲۸۳ در مخزن پیایندهای سازمان اسناد و کتابخانه ملی نگهداری می‌شود.

گفتنی است فایل الکترونیکی این نشریه در سامانه سنا به این نشانی در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گرفته و همچنین شماره اول این نشریه نیز به‌منظور آشنایی بیشتر پژوهشگران، به این خبر پیوست شده است.